RICHTLIJNEN GOEDE VOEDING 2015
Op woensdag 4 november 2015 zijn de nieuwe Richtlijnen Goede Voeding door de Gezondheidsraad gepresenteerd aan de minister van VWS. Boodschap: we moeten meer plantaardige producten eten, minder suiker consumeren, regelmatig peulvruchten eten en meer thee drinken. Ook goed nieuws voor de notenliefhebbers: minimaal 15g noten mag tegenwoordig! Maar in hoeverre verschillen die boodschappen van de vorige richtlijn(en), hoe is dit zo tot stand gekomen en wat betekent dit in de praktijk?
Het doel van de Richtlijnen Goede Voeding 2015 is het voorkomen van chronische ziekten in de algemene bevolking. Zij richten zich op de preventie van coronaire hartziekten, beroerte, hartfalen, diabetes mellitus type 2, COPD, borstkanker, darmkanker, longkanker, dementie en depressie.
Op basis van alle beschikbare literatuur heeft de Gezondheidsraad in haar richtlijnen uitspraken gedaan over de consumptie van groente en fruit, eiwitrijke producten, koolhydraat- en vezelrijke producten, vetrijke producten en vis, dranken, alcoholhoudende dranken, zout, voedingsstofsupplementen en voedingspatronen.
Groente- en fruit
Richtlijn: dagelijks 200 gram groente en 200 gram fruit
In vergelijking met de vorige richtlijn is de groenteconsumptie wat opgehoogd van 150-200 gram naar minimaal 200 gram. Een hogere consumptie van groente en fruit wordt geassocieerd met een verlaagd risico op vrijwel de gehele top 10 van chronische aandoeningen.
Eiwitrijke producten
Richtlijn 1: beperk de consumptie van rood vlees en met name bewerkt vlees.
Deze aanbeveling wordt niet gekwantificeerd. Ook de WHO, die recentelijk het advies uitbracht om rood en bewerkt vlees te consumeren, heeft (nog) geen hoeveelheid aan de te consumeren hoeveelheid gekoppeld.
Richtlijn 2: neem enkele porties zuivel per dag, waaronder melk of yoghurt.
Dit in verband met het verlaagde risico op diabetes en darmkanker. Deze richtlijn wijkt niet af van de vorige.
Richtlijn 3: eet wekelijks peulvruchten.
Dit is een nieuwe richtlijn. Peulvruchten verlagen het LDL-cholesterol (risicofactor voor hart- en vaatziekten). Dus meer kikkererwten, linzen en kidneybonen op het menu.
Richtlijn 4: eet ten minste 15 gram ongezouten noten per dag.
Nog een nieuwe richtlijn. Noten (walnoten, amandelen, pistachenoten, etc.) werken beschermend tegen hart- en vaatziekten. 15 gram is niet veel. Het komt overeen met een klein handje, liefst gemengde noten, per dag.
Koolhydraat- en vezelrijke producten
Richtlijn: Vervang geraffineerde graanproducten door volkoren producten. Eet dagelijks ten minste 90 gram bruin brood, volkorenbrood of andere volkoren producten.
Deze boodschap is op zich niet nieuw. De consumptie van volkoren producten wordt geassocieerd met een verlaagde kans op hartziekten, diabetes en darmkanker. De aanbeveling uit de richtlijn van 2006 was dat men ruimschoots volkoren producten diende te gebruiken. Het Voedingscentrum vertaalde dat destijds naar 5-7 sneetjes brood (wat neer komt op 175 tot 245 gram) waardoor het nu lijkt alsof de Richtlijn naar beneden is bijgesteld. Dat is dus niet zo. De vraag is nu wat de het Voedingscentrum uiteindelijk met de richtlijn doet.
Vetrijke producten en vis
Richtlijn 1: vervang boter, harde margarine en bak- en braadvetten door zachte margarines, vloeibaar bak- en braadvet en plantaardige oliën.
Deze aanbeveling is hetzelfde gebleven, hoewel in de richtlijn van 2006 nog specifiek werd aanbevolen om minder dan 10% van de totale energie-inname uit verzadigd vet te halen. Ook wordt er niet meer gerefereerd aan de transvetzuren omdat die inname binnen de norm ligt door de verlaging van transvetzuren in de voeding. Voor kokosvet en roomboter is geen aanbeveling, want daar is onvoldoende wetenschappelijk bewijs voor dat deze een positief effect hebben op de gezondheid.
Richtlijn 2: eet één keer per week vis.
Dit is een nieuwe richtlijn. Voorheen (2006), was dat minimaal twee keer per week waarvan in ieder geval één keer vette vis. Op basis van het huidige onderzoek is de conclusie van de Gezondheidsraad dat de verlaging van de kans op hartziekten ook al optreedt bij een consumptie van 1x in de week.
Dranken
Richtlijn 1: drink dagelijks drie koppen thee.
Ook weer een nieuwe richtlijn. Groen of zwart maakt geen verschil. Beide worden ze geassocieerd met een verlaagde kans op een beroerte en diabetes. De richtlijn geldt niet voor kruidentheeën. Aannemelijk is dat het positieve effect samenhangt met de aanwezige polyfenolen in groene en zwarte thee.
Richtlijn 2: vervang ongefilterde door gefilterde koffie.
Stoffen in ongefilterde koffie (kahweol en cafestol) verhogen het cholesterolgehalte. Filterkoffie en koffiepads vallen in ieder geval onder gefilterde koffie. Espressoapparaten kunnen zowel gefilterde als ongefilterde espressokofie leveren.
Richtlijn 3: drink zo min mogelijk suikerhoudende dranken
Nieuw hierbij is dat ook fruitsap zónder toegevoegd suiker onder de suikerhoudende dranken wordt verstaan. Ofwel, alle dranken waar suiker in zit wordt geassocieerd met een verhoogd risico op diabetes en mogelijk andere chronische aandoeningen.
Alcoholhoudende dranken
Richtlijn: drink géén alcohol of in ieder geval niet meer dan 1 glas per dag.
Een behoorlijke verlaging van de vorige richtlijn waarbij vrouwen 1 glas en mannen tot 2 glazen alcohol per dag mochten gebruiken. Volgens de Gezondheidsraad wegen de voordelen van een zeer matige alcoholconsumptie (op o.a. hart- en vaatziekten) niet op tegen de gezondheidsrisico’s die óók al ontstaan bij een matige consumptie. Met name het risico op borstkanker, beroerte, darmkanker en longkanker wordt genoemd als reden.
Keukenzout
Richtlijn: maximaal 6 gram op een dag.
Deze regel blijft onveranderd. De gemiddelde consumptie in Nederland ligt nog steeds rond de 10 gram! Er is dus nog wel wat te veranderen.
Voedingsstofsupplementen
Richtlijn: het gebruik van voedingsstofsupplementen is niet nodig, behalve voor mensen die tot een specifieke groep behoren waarvoor een suppletieadvies geldt.
Het gaat dan onder meer om foliumzuur voor zwangere vrouwen, vitamine D voor kinderen, ouderen en mensen van niet-westerse afkomst en vitamine B12 voor veganisten. De Gezondheidsraad concludeerd dat het via een gevarieerde voeding mogelijk is om alle voedingsstoffen binnen te krijgen. Er zijn momenteel weinig grootschalige onderzoeken naar de effecten van (lange termijn) suppletie van lossen vitaminen en mineralen.
Voedingspatronen
Richtlijn: eet volgens een meer plantaardig en minder dierlijk voedingspatroon.
Een beperking van dierlijke producten in de voeding heeft een beschermend effect op diverse chronische aandoeningen zoals darmkanker, hart- en vaatziekten en diabetes. Daarnaast erkent de Gezondheidsraad dat de consumptie van zowel minder vlees als minder vis bter voor het milieu is door een lagere ecologische belasting.
